Category Archives: Suid-Afrika

MITES :  Adamastor en Herkules

Dis vir my meer as interessant om ‘n stuk wêreld te betree waar mites fluister.  Ek voel soms ‘n gemis in my lewe dat ek nie onder mense gebore is nie wat heilige berge het.  Maar mites … om te dink dat gode en titane hulle emosies en hulle politiek en hulle verhoudings in hierdie streek uitgeleef het … Kaapstad is so ‘n plek.  Die suide van Frankryk is so ‘n plek.

Lank gelede, waar Kaapstad nou staan, bied die gode vir die titaan Adamastor en hy is onder vier oë.  “So dis ‘n poging tot ‘n staatsgreep, is dit?”  En toe hy weer oë uitvee, is hy in ‘n tafelagtige rots omgeskep in die buitewyke van die wêreld.  Maar, die troos vir hom is, hy kan sy woede in die Kaapse storms uitwoeker.  En wat so lekker is, die skepe is almal van hout en seil gemaak.  Hulle het nie ‘n kans nie.  En dit was vir talle matrose oor die eeue van groot belang.

 

Hier is nog een.  In die Xhosa mite van Oemlindi Wemingizimoe (die Bewaker van die Suide), skep Djobela, die Aarde godin, magtige reuse in berge om.  Hulle is getaak om die wêreld te bewaak en sy plaas hulle in die vier uithoeke van die aarde.  Die grootste hiervan, Oemlindi Welingizoenoe, is Tafelberg, die Bewaker van die Suide.

In sy boek Midi, skryf André Brink, “Herakles, die seun van Zeus en Alkeme, was die eerste beroemde reisiger deur die Midi.  Nadat hy die Titaan Prometheus van sy kettings in die verre Kaukasië verlos het, het Prometheus hom die pad na die onvindbare Hesperides beduie.  “Maar pas op,” het die Titaan gewaarsku: “Onderweg gaan jy ‘n ras reuse teëkom, die Ligurieërs wat woon in die land van die duiwelswind.”

En dié Ligurieërs, wat Brink van praat,  was hier in die Côte d’Azur toe die Romeine opdaag.  Herkules word mitologies beskou as die vader die Galliërs wat vandag die Franse is.  En dis vir my interessant om te dink, as ek ‘n in die supermark staan, dat die mense wat om my wemel, dra Herkules se DNS.  En Prometheus moes self hier ‘n draai gegooi het want ek voel ook soms dat die “duiwelswind” wat hy van praat, die Mistral, bo-natuurlike krag het.

Ek dink dit was Camus wat gesê het dat die moderne mens nie meer mites in sy lewe het nie.  Dalk kan ons dit verander.

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

Junie, 2017

Bronne

André P. Brink :  Midi Op reis deur Suid-Frankryk  (Human & Rousseau, Kaapstad. 1969)

Cybercapetown.com/Capetown /myth.php

Beelde

Uit “Hoerikwaggo” –  Adamastor – Emilio Biel 1880 ;  Onbekende Kunstenaar

Herkules –  writeup.com

Mistral – my tekening

 

 

 

 

TWEE FORTE

FORT CARRÉ EN DIE KASTEEL VAN DIE KAAP VAN GOEIE HOOP – twee verhale

{Die eerste van twee poste}

Twee forte, 10,000 kilometers van mekaar, op verskillende kontinente en verskillende geskiedelike verbande … meer as ‘n honderd jaar uit mekaar gebou.   Tog is dit vreemd dat Fort Carré en Die Kasteel van Kaapstad eners voorkom, al het die eersgenoemde net vier hoeke, aldus die naam Carré.  Die ooreenkoms is seker omdat die rede vir hulle daarstelling een en dieselfde is.  Dan, Europa, as die groot oorlogmaker, is ook die groot verdediger en planne vir forte was maklik bekombaar.

Die oudste koloniale gebou

Vier hoeke

Die laat-1480s lei in ‘n tydperk wat Europa en uiteindelik die wêreld sou verander.  Dias, Da Gama en Columbus is die name wat ons ken en na ‘n eeu sou daar die eerste planne wees om die Kaap in gebruik te neem.  Binne 15 jaar van 1652 is die eerste fort van hout en steen vervang met die vyfhoek klip fort op die strand van Kaapstad.  Eers later sou die see teruggestoot word tot waar dit vandag is.

Allain Mallet skilder die Kasteel, 1683

In Antibes kom berigte uit Parys dat dié kusdorp op die grens tussen Frankryk en Italië versterk moet word (Nissa/Nice was nog Italiaans) en sestig jaar later is Fort Carré opgerig bo die eeu-oue hawe, waar Grieke en Romeine hulle bote gekaai het.  Die oorloë in die vroeë deel van die 1500s tussen François I en Charles Quint het die saak meer dringend gemaak.  Teen 1555 pronk die fort op die rotsprominensie.

Fort Carré – tussen 1550 en 1555 gebou

By Die Kasteel kom die berig uit die kantore van die Here 17, die VOC in Amsterdam:  Maak julle reg vir ‘n aanval van die Engelse.  Sover ek weet, het die Engelse toe nooit aangeval nie.

Thomas Brown, die Kasteel 1777

 

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

 Mei, 2017

 

Bronne

France People, History and Culture.  Cecil Jenkins. (Running Press, Philadelphia. 1912)

“A brief history of the Castle of the Cape of Good Hope” – South Africa/History

Fort Carré – offisiële webwerf

 

Beelde

Fort Carré uit die lug – Antibes Juan-Les-Pins. C. Dronnsart, R. Dumenil (reds.) Editions A.R.T. 1991.

Die Kasteel uit die lug –  castleofgoodhope.co.za

Portfolio.collection.com

Colonialvoyage.com

Uit “Hoerikwagga” – Allain Mallet 1683; Thomas Brown 1777

My foto’s

 

 

 

 

Twee Forte

FORT CARRÉ EN DIE KASTEEL VAN DIE KAAP VAN GOEIE HOOP

{Die tweede van twee poste}

Maar daar was goeie rede vir Vauban, die energieke marskalk van die Son Koning, Louis XIV, om Frankryk deur te reis en in Antibes in 1682 vir Fort Carré aansienlik te kom versterk, met die verdubbelling van die mure.   Vorentoe was daar die slae in 1707 en 1746, wat op die slag van 1635 gevolg het.   En Antibes was hiervoor dankbaar – die hawe kry later Vauban se naam.

‘n Muur teen kanonballe

Beide Die Kasteel en Fort Carré het bakkerye in die gebou gehad.  Fort Carré is ‘n kleiner gebou en in die Kasteel was daar ‘n bakkery in elk van die vyf bastionne, asook ‘n smidswinkel.  In Fort Carré was daar net een bakkery en een smidswinkel.

Plaas die brode hierin

Waar die brode gebak het

In die Kasteel het die vertrek wat as kerk gedien het so groot rol gespeel dat die  eerste kerke nie in Kaapstad self gebou is nie.  Daarvoor moet ons Stellenbosch toe.  Fort Carré het die oorblyfsels van ‘n kapel.  Triestig om te dink hoeveel soldate wat gesterf het, eers daar op die knie gesak het.

Die kapel van buite

 

 

Die kapel van binne

In Fort Carré is daar 21 nisse vir kannone, en vir 50 gewere.  Ek weet nie of iemand al ooit die nisse in Die Kasteel getel het nie.  ‘n Grysaard-toergids het ons jare gelede bewoë meegedeel dat daar nog nie ‘n skoot van die bolwerke in woede gevuur is nie.  Ek wil dit glo.

Hierdeur gaan die dood

In albei forte is selle vir gevangenes.  Weereens is dié in Fort Carré minder.  In die Kasteel is daar ‘n reeks selle tesame met die Donker Gat wat min lig en min lug gehad het. ‘n Prisonier se gees en vlees is gou gebreek.  Adam Tas, die bekendste gevangene, kom hiervan getuig.  Fort Carré het die betwisde legende dat Napoleon Bonaparte self daar in 1794 vir twee weke gevange was.  Dit het oor sy assosiasie met Robespierre gegaan, ‘n revolusionêre wat die Revolusie opgeëet het.   Na 21 luisterryke jare sou Napoleon nader aan Die Kasteel verkeer met sy sesjarige verblyf op St Helena, waar hy ‘n fynproewer van Constantia-wyne geword het.

Fort Carré, skildery deur Nicolas de Stael, 1955

 

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

 Mei, 2017

Bronne

France People, History and Culture.  Cecil Jenkins. (Running Press, Philadelphia. 1912)

“A brief history of the Castle of the Cape of Good Hope” – South Africa/History

Fort Carré – offisiële webwerf

 

Beelde

Fort Carré uit die lug – Antibes Juan-Les-Pins. C. Dronnsart, R. Dumenil (reds.) Editions A.R.T. 1991.

Die Kasteel uit die lug –  castleofgoodhope.co.za

Portfolio.collection.com

Colonialvoyage.com

My foto’s

 

 

 

  

 

 

LEGENDES – mistigheid oor harde feite

My ouma Lenie, gebore in die 19de eeu, het my vertel dat ons ‘n voorouer gehad het wat ‘n jong aanvallende leeu met sy eie hande verwurg het.  My ouma Miemie, gebore in die 19de eeu, het my vertel dat, op Vegkop, waar die Trekkers onder impi’s se spiese geval het, ‘n swart vrouebediende gevlug het met ‘n blanke baba.  Daardie baba was ons voorsaad.

Legendes omhul hulle heldhaftig figure in mistigheid.  En hierdie figure stryk oor struikelende feite van die geskiedenis.  Só ‘n figuur ook, is St Honorat.

Kyk ons na sy geboorte datum, 350 jaar na Christus, sien ons die Gallies-Romeinse wêreld van Belgie. Hier is hy en sy broer bekeer tot die nuwe, vreemde siening van die Christene. Twintig jaar tevore het Constantin die geloof aanvaar en ‘n skamele eeu voor dit is Christene nog vir vermaak voor skare deur leeue verskeur.

Na avonture en reise oor Europa kom Honorat en sy volgelinge op ‘n eiland, by die suidkus van Frankryk, te lande waar hy een van die eerste kloosters en met groot invloed gestig het.   Ek is bevoorreg om drie dae in daardie klooster deur te bring, ‘n plek van ryke geskiedenis en legendes.  Een van die legendes kom so in die Dictionnaires d’Antibes voor:

“Die duiwel was weg, maar slange was nog daar.  Honorat val neer en smeek God om hulle uit te wis.  Dadelik is hulle dood, de laaste een. Maar hulle was soveel dat die oorblyfsels in die lug gestink het, maar ons heilige het nie versmoor nie.

“Hy styg ‘n palmboom en bid vurig.  Toe wel die see op, vloed die oppervlakte van die eiland, en voer weg die walglike karkasse van die slange”.

Die legendes duur voort.  Vir die moderne mens is daar tog iets in hierdie legendes – die wurg van die leeu; Vegkop; die slange.  Moet die slange letterlik opgeneem word?  Was dit nie ‘n innerlike stryd wat hier verbeeld word nie?  Kyk net na die psigologiese skatkis van Griekse mitelogie.

 

En watter waarde is daar nie vir alle Suid-Afrikaners in ons familie legende van Vegkop nie?

 

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

Mei, 2017

 

Bronne

Dictionnaire D’Antibes Juan-Les-Pins. Pierre Tosan (red.)  HEPT – Antibes. 1998

Miemie van der Walt (1881 – 1973)

Lenie Rousseau (1883 – 1963)

 

My tekeninge

 

 

 

  

 

 

TWEE STRAATNAME

In die middestad van Kaapstad is ‘n klein steeg met die koddigste naam wat ek van weet.  Dié steeg is seker in die vroeë negentiende eeu benoem en dit is moeilik om te sê of die weduwee na wie die stegie benoem is Engels of Afrikaans of iets anders was.  Die naam is Kromelbow laan.  Nou wonder ek:  word ‘n krom ellenboog voorgestel of is die naam “Kromel” met die Engelse woord “bow” gelas?  Wel, as mens nie te ver daarvandaan nie “Katzenellenbogen” vir een van die Kasteel se vleuels vind, dan word so iets moontlik.

Wat kon tot hierdie naam gelei het?

In Antibes, binne loopafstand van waar ek bly, is nog ‘n interessante straatnaam − Chemin des Âmes du Purgatoire, die Weg van Siele in die Vagevuur.   Seker nie so vreemd vir iemand wat in ‘n Katolieke land grootgeword het, maar vir my ongewoon. Wat sou die geskiedenis agter so ‘n benoeming wees?

Beskeie Monument uit 16de eeu

Die antwoord kry mens in die vroeë-16de eeu in die slag tussen François I en Charles Quint, teen die agtergrond van die chaotiese politiek van wedywery in die suide van Frankryk wat ‘n paar eeue geduur het.  Die lewensverlies was groter as die slae van die bevryding van die Côte d’Azur tydens Augustus, 1944. Die uitkoms van destyds se slag was, soos die uitkoms van die meeste oorloë maar is, vierende leiers en wenende moeders.  Die hertog van Nice wou die tragedie van die slag versag en benoem toe ‘n weg, ‘n chemin, vir die gestorwenes, vanaf die roete uit Antibes na Grasse toe, vandag Rue de Grasse.  Daar is ‘n klein monument aan die begin van die straat opgerig met die woorde Bid tot God vir die siele in die vagevuur en hulle bid vir jou. 

Die Bede

Soldate wat in die slag gesterf het, is seker vir die hemel bestem, maar moes eers finaal in die tussenstadium gereinig word, volgens die Katolieke teologie.

Die Protestante in Antibes (Hugenots), wie se vaders in die slag deelgeneem het, seker nie ‘n groot aantal mense nie, het dit vir verskeie redes lasterlik gevind en die monument in 1560 verinneweer, die kruis afgebreek.  Maar geleidelik het dié gemeenskap oor die jare verkrimp, dalk na ‘n ander kontinent toe, en die monument is weer in ‘n later geslag herstel.

‘n Klein staal kruis

Ek was vandag daar.  Die kruis, amper onsigbaar, is nou van staal gemaak en agter sterk glas is daar ‘n beeld van Maria in nonsgewaad met die beswykte Christus op haar skoot, ‘n piëta.

Piéta skildery

Die datum 1702 verskyn ook daar en daar is onsekerte of dit die hersteldatum is.

Hersteldatum? Wie was Nicolas?

Dit staan op die hoek van die besige Rue en ek wonder net hoeveel van die heen-en-weerders eers bewus is van dié beskeie  monument.  Menslike lyding, sê die digter, vind altyd in ‘n onopsigtelike hoekie plaas.

 

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

April, 2017

 

Bronne

Dictionnaire D’Antibes Juan-Les-Pins.  Pierre Tosan. HEPT, 1998

Wikipedia :  Purgatory / Vagevuur

Cecil Jenkins :  France. Running Press, Philadelphia. 2011.

Verwys W.H. Auden se gedig “Musée des Beaux Arts”

 

Beelde

My foto’s.

 

TAFELBAAI EN DIE BAAI VAN ENGELE

Die Baai en sy epiese geskiedenis

Tafelbaai is vir my ‘n bredie van beelde en gedagtes.  Tafelbaai en die Berg, natuurlik, is wat my as plattelander laat besluit het om ‘n Kapenaar te word.  En dié bredie … Tafelbaai herroep vir my die mens se uitreik na ‘n groter wêreld, ‘n weiering om ‘n voorstedelike beperking te aanvaar.  Ja, daardie Westerlinge het goeie dinge gebring, en soos mense maar is, ook die bose.  In Tafelbaai se water blink die geskiedenis soos ‘n swaardklap met die son … Wolraad Woltemade en sy perd in stryd met stormgolwe;  die posstene;  skepe wat sink;  die noenkanon; bebaarde matrose wat na die Tafelrots staar;  Adamastor wat jy in storms kan hoor as jy luister;  die Kasteel, die Amsterdam-batterei, die Chavonnes-batterei;  die pyn en woede van die Vlieënde Hollander …

‘n Spookskip …  die Vlieënde Hollander

… die gemurmer van die strandlopers;  die meeue;  Robbeneiland, smeer in die oseaan;  musikante op die dek van ‘n skip vol bevryde slawe wat dans en banjo speel, hulle wat die blues na Afrika terugbring …

En dan, die tweede baai, die Baai van Engele.  Dié Baai, die Côte d’Azur, in Frankryk,  lê vanaf Menton na aan die Italiaanse grens en eindig seker by Cannes.  Hulle sê daar was vierhonderd-duisend jaar gelede mense hier.  Ek glimlag.  Dis maar onlangs vergeleke met Suid-Afrika waar ons van twee miljoen jaar praat.  Tog brom die geskiedenis in die Voor-Alpe wat oor die Baai waghou.  Hier het die Kelt-Liguriërs, ‘n beskawing van ‘n paar duisend jaar, hulle vestings gebou, hulle monoliete opgebeur.  In Antibes (destyds Antipolis), waar ek my bevind, is die oorblyfsels van hulle vestings 600 jaar v. C. onder die fondamente van die Middeleeuse katedraal oopgevee − tekens van stedelike kultuur.

Die Nomade-beeld bepeins die Baai van Engele

Daarna kom die koloniale meesters, die Fonesiërs.  Vir dié klomp was die Baai van Engele maar net ‘n kolonie van die groter vesting Massala, vandag se Marseille.  Die Grieke kom toe met ‘n Laat óns julle wys.  Monaco, Nice en Antibes het almal oorspronklik Griekse name gehad.  Of daar na ‘n eeu of drie wrede skermutselings hier was, is nie duidelik nie.  En dit was die Romeine wat geleidelik vir die Grieke mooi vertel het Dis nou óns beurt.  Weer ‘n handvol eeue.

In dié tyd het die Romeine Europa verower tot en met die grens van vandagse Skotland.  Na Julius Caesar se sluipmoord, is die kusdorp Fréjus (die Forum van Julius) op die Baai na hom vernoem.  Sy afstammeling Augustus het La Trophée opgerig, ‘n geruïneerde monument wat vandag nog te sien is waar dit naby Monaco oor die Baai pronk.  Dit was hy wat ‘n sensus bewerkstellig het, oor die hele Romeinse ryk so ver as ‘n klein dorpie met die naam Bethlehem.

La Trophée d’Augustus

Antibes het ‘n legende dat Paulus hier aangeland het.  Glad nie onwaarskynlik nie, as mens dink dat dit twee dae se bootreis vanaf Rome was.  Hier êrens in hierdie geweste van die Baai van Engele is daar ‘n grot wat toegeval het.  In daardie grot is geberg die Brief aan die mense van Antipolis deur Paulus geskryf.  Wat sou dit teweegbring, as dit waar was?

By Juan-Les-Pins is daar min golwe.  Hier voel die Baai van Engele, oftewel die Middellandse See, soos ‘n meer eerder as die see.  Ek kyk oor die sonskerwe op die water na die twee klein eilande, Ste Marguerite en St Honoré.  Hierdie eilande, nader aan Cannes, is deur die Romeine beset en vier honderd jaar na Christus land St Honoré en sy gevolg hier aan en vestig van Europa se eerste Christen-kloosters.

Twee eilande in sonskerwe

Dis stemme wat ek hoor, musiek uit tye ver van my, vreemde instrumente, onbekende lirieke … dit waai oor die kreukel van die see … Tafelbaai en die Baai van Engele, twee wêrelde …  musiek van mense wat my voorouers was, wat gesien het wat ek nou sien, gevoel het wat ek voel.

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

April, 2017

 

Beelde

Vlieënde Hollander – paulthomasonwriter.com

Tafelbaai – ets deur Allain Mallet in 1683, uit “Hoerikwaggo”

Nomade, beeld op die bolwerke van St Jaumes, Antibes –  my foto

Trophée d’August – Côte d’Azur Tourism 

Uitsig op eilande – my foto

 

 

 

 

DIE AFRIKAANSE TAALMONUMENT, Die Pêrel

Die Taalmonument was nog altyd vir my treffende beeldhouwerk.  Dat dit Afrikaans vier is gepas:  die taal het binne drie of vier geslagte ‘n wêreldletterkunde daargestel.

Vloeibaar, bevrydend

Vloeibaar, bevrydend

Die Monument is ryk aan simboliek.  Ons weet van die parabola wat die groei van die taal dui.  Maar die vorme wat vir hierdie simboliek deur Jan van Wijk, die argitek, gekies is, is sonder presedent in suidelike Afrika.  Die ontwerp  van die Universiteitsoordkerk in Pretoria is ook ongewoon.  Van Wijk voel die nood om van tradisionele vorme weg te breek.  Vir my is daar met die Taalmonument ‘n weerklank uit ‘n ouer, amper tydlose Afrika – die Soedano-Saheliese bouvorme.

Tekstuur, kleur en kurwes

Tekstuur, kleur en kurwes

Geronde torings

Geronde torings

Die geronde torings, die kleur-tekstuur van die boumateriaal, die grasie in konstruksielyne … ‘n Argitek op dié vlak soek sy inspirasie in vergange tye en hy dink ten minste ‘n eeu vooruit.  En ek meen hy sou sulke idees skaars gehou het in die jare sewentig toe sy ontwerp vir die Taalmonument  aanvaar is.

Fors en onbeweeglik

Fors en onbeweeglik

Dit is interessant dat Gerard Moerdijk wat die Voortrekker-monument (1938) ontwerp het, het gesê dat hy deur ou-Egipte inspireer is.  Maar dit is duidelik dat die modieuse vorm van deco (1920 – 1940) oorwegend  was.  Dié monument is vir my ‘n swaar, geslote vorm met ‘n onbuigsame gees.  Die Taalmonument, inteendeel,  is ‘n ligte, vloeiende  vorm wat die bevryding van abstrakte beeldhouwerk straal.  As ons die twee monumente bymekaar plaas, is dit die evolusie van die gees van ‘n volk wat ons aanskou?

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Somerset-Wes / Antibes

Januarie, 2017

 

Bronne

Wikipedia : Voortrekker Monument

Vele beelde van Soedano-Saheliese argitektuur op die internet

 

Beelde

Afrikaans Taalmonument  –  Commons.wikimedia.org

Moskee Dogon  –  agefotostock.com

Torings  –  detroitarchitectjournal.blogspot.com

Voortrekkermonument  –  peace.maripo.com

 

%d bloggers like this: