ROMAANS EN GOTIES – die menslike figuur

Menslike figure in ‘n Romaanse kerk is klein, gestileerd en kyk jy, sien jy hulle is besig met ‘n spesifieke iets in hulle lewe  −  hulle verjaag duiwels of hulle vlug Egipte toe op die rug van ‘n donkie.

Bernward Deur, Hildesheim: God gee Eva aan Adam

Bernward Deur, Hildesheim: God gee Eva aan Adam

Die bedoeling van die beeldhouer, seker soos deur die kerk voorgeskryf, is opvoedend en illustrerend.  Hier word insidente uit die Bybel voorgestel.  Wat my tref, is hoe kinderlik die figure is, amper asof die gemeentes vir wie dit bedoel is, ook kinderlik is, die agste, negende eeue na Christus.  En dit is ‘n Europa wat uit die skadus van die donker eeue opdoem.  Dis asof die soeke na form wegbreek van die post-Romeins Bisantynse identiteit (400 – 600 na. C), vanaf 800 meer sekerheid vind en dit vir die gewone mense weergee, hulle wat van die begin af die Christelike geloof gedra het.

Romaans: figure vleg met dekoratiewe motiewe

Romaans: figure vleg met dekoratiewe motiewe

 

Daar is oostelike invloede in die vorme van die menslike figuur in Romaans −  gruweldiere, duiwels en dekoratiewe motiewe.  Van die tonele wat uitgebeeld word, is doelbewus dramaties – Judas wat homself ophang, ensovoorts.  Dit is asof beeldhouers in hierdie klimaat ‘n sekere vryheid aangevoel het want daar is nie veel uniformigheid in die figure nie.  Die wêreld van die menslike figuur in Romaans wemel van verbasings.

Die verbasings van Romaans

Die verbasings van Romaans

Die kerke met hulle geronde boë is op ‘n menslike skaal.  Wat hulle bou, is die huise van die Here, nog nie katedrale nie.  Die pilare, die kunspanele, alles is bereikbaar, hier by jou.

Vanaf die elfde en twaalfde eeue begin die wind anders waai, ‘n groot keerpunt in die Westerse kultuur.  Dit is vernuwing wat in die eeue wat voorgelê het af en toe ‘n ander gedaante sou kry.  Die behoefte om ‘n groter stelling met kerke te maak, gee oor aan die beplanning van katedrale met monumentale dimensies.

Notre Dame de Paris: monumentale dimensies

Notre Dame de Paris: monumentale dimensies

Dit is die Gotiek. Selfs vandag is argitekte verbaas oor wat in daardie tyd bereik is.  Dus ook, het die voorstel van die menslike figuur verander.

Chartres-katedraal: die portale

Chartres-katedraal: die portale

Ek verwys na spesifiek na die voorportale van twee katedrale, Notre Dame de Paris en Chartres.  Hier het die figure hulle wispelturigheid verloor.  Nou vorm hulle, as deel van die nuwe boustyl, ‘n eenvormige gemeenskap van gelowiges, eerder as individuele mense met iets besig.  Die figure staan formeel langs mekaar, hulle blik op een plek gefokus.  Die vertikale lyn domineer die ontwerp.  Hulle is staties in stille ekstase.  Hulle is reeds op die komende lewe gerig, ‘n koor van figure onversteur deur hierdie wêreld.  My belang in hierdie figure kom van beperkte ervaring, maar ek sal nie die figure vergeet wat ek by daardie portaal van Chartres-katedraal ervaar het nie – klip wat straal.

Klip wat straal

Klip wat straal

 

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Les Semboules, Antibes

Augustus, 2016

 

Beelde

Bernwardse Deur – studyblue.com

Twee Romaanse beelde – pinterest

Notre-Dame de Paris – sacred-destination.com

Chartres portale et besonderheid – chartrescathedral.net

 

 

 

 

 

Advertisements

Tagged: , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: