BAROK – Die Trompetgeskal

 

Opgedra aan die Nice-slagoffers van 14 Julie 2016. 

Die jaar is 1699. Willem Adriaan van der Stel, goewerneur van die Kaap, tree oor die drumpel van sy pasvoltooide herewoning op sy plaas genaamd Vergelegen. ‘n Praghuis met ‘n gewel in die barokboustyl, ‘n stylrigting in die argitektuur  wat 140 jaar tevore in Italië ontstaan het en die Europese argitektoniese boustyl  tot omstreeks  die middel van die 18de eeu sal oorheers. Die styl word deur golwende lyne en dekoratiewe oorlading gekenmerk.  In die geval van die geskiedkundige Vergelegen is dit ‘n sekulêre vorm van barok op die spektrum van die paleis van Louis X1V in Versailles, die treffendste voorbeeld hiervan.

Die Kaaps-Hollandse gewel - vol en eenvoudig

Die Kaaps-Hollandse gewel – vol en eenvoudig

In dieselfde jaar, 1699,  is die katedraal van Sint Reparate sowat 10 000 kilometer noord van Vergelegen,  in die oudorp van Nissa (later Nice) ingewy. Die bouwerk aan die katedraal het ‘n hele 50 jaar geduur en stal die barokstyl in al sy glorie uit.

Ste Reparate 4.jpeg

Die koepel: die lig en die lyne

In teenstelling met katedrale voor die baroktydperk, bedien die katedraal van Sint Reparate hom van groter koepels, en  meer vensters om die katedraal ligryker te maak.  In die ontwerp van Sint Reparate word ‘n dramatiese effek van lig-en-donker geskep.  Die koepels se raamwerk lok die oog na dié van die gewelfboë en maak die indruk van  vloeibare vorme.  Elders, in ander streke van Frankryk, vorm die gestroopte, strak, as ’t ware skoongeskropte Protestantse kerke ‘n skrille kontras met die barokboustyl.

Kapelnis 1

Kapelnis 1

Kapelnisse – tien van hulle –  is  ook ‘n barokvernuwing wat mens in Sint Reparate teëkom. In hierdie kapelnis word ‘n gewyde skildery deur die golwende lyne  van  marmersuile geraam.

Kapelnis 2

Kapelnis 2

Die Korintiese suile is inwaarts gerig om die Madonna en Kind te raam en die tradisionele geweldriehoek kry hier ‘n ronde vorm.

Die Naaf

Die Naaf

Die barokstyl laat die klem op breër nawe in katedrale val.  Die effek, meen ek, was daarop bereken om die gelowiges nader aan die altaar te bring of dalk was dit eenvoudig  ‘n manier om plek vir meer mense te maak.  Hoe ook al, dit getuig net weer daarvan dat elke aspek van die bouontwerp uit ‘n barokperspektief onder die loep geneem is, dat die stylrigting  wat só ‘n merkwaardige invloed in Europa gehad het op elke aspek ingestel was.

Die Fasaad Sint Reparate

Die Fasaad Sint Reparate

Die vorm van die fasade kontrasteer sterk met die Romaanse en Gotiese boustyle.  In die Notre Dame-katedraal in Parys, een van die meesterwerke van die Gotiese boustyl, pryk byvoorbeeld dosyne figure in die portale, terwyl Sint Reparate oor net vyf beskik.  Dit is asof die ontwerpers van Sint Reparate minder historiese figure  in sterker fokus wou bring. Wat ook opval, is die  enkele ronde nis bo die ingang – vir Sint Reparate haarself.

Wie was Reparate? hoor ek jou vra. ’n Martelares  in die jaar 250 n. C., wat  deur die eeue ‘n kultusfiguur in Italië en Korsica geword het. Sy is die beskermheilige van Nice, iets wat in hierdie donker tyd ná die terreuraanval op die  stad vreemd by mens resoneer.

l

Die Trompetgeskal

Terug na die barokstyl: Dié ganse stylrigting, van katedrale tot prentrame, is vir my ‘n soort trompetgeskal.  Mens kan nie help om dit met bewondering gade te slaan nie, jou te verwonder aan die manier hoe die barokargitekte gestreef het om ‘n korrektief te bring op die strak, somber, kleurlose katedrale van vorige eeue. Die barokboustyl is al die argitektuur van propaganda genoem. Self dink dat ek dat dié opwindende boustyl opnuut daarvan getuig dat die Westerse kultuur tot voortdurende vernuwing in staat is. Die kunslens waardeur ek kyk, is die modernisme wat ingestel is om die arabeske – grillige versiering – te vermy, met skoon, suiwer lyne te werk en  alles tot sy essensie te beperk.

Maar dis nie te sê ek verminder die barokstyl nie. Geensins. Naas die pragtige voorbeelde van die styl  in Franse katedrale lê die  barokgewels van die Kaaps-Hollandse herewonings my na aan die hart. Hier staan die arabeske eenvoudig en helder  as ‘n brug tussen twee wêrelde uit.

© Willem van der Walt.

Les Semboules, Frankryk.  Julie, 2016

http://www.loertoer.wordpress.com

Bronne

Karine Delobbe : L’Architecture  [PEMF, 2002]

Wikipedia :  Baroque Architecture

Foto’s :  Willem  

Met dank aan Mike Oberholzer

Advertisements

Tagged: , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: