JANGSEUNG – die kuns van die groteske

Kuns hoef nie altyd mooi te wees nie. Dié opvatting is reeds vroeg in die 20e eeu gevestig. Die gedagte dat kuns ook die groteske bestryk,  is so oud soos die mensdom self.  Die kuns van Afrika en talle lande die hele wêreld deur getuig daarvan.  ‘n Spesifieke vorm van groteske kuns  is die jangseung van Korea, wat ek gedurende ‘n jaar lange verblyf in Korea teëgekom het.

'n Sameswering van Lelikes

‘n Sameswering van Lelikes

Die jangseung is houtstompe waarin groteske gesigte gekerf is.  Die grense van landerye word enersyds met die jangseung afgebaken en bose geeste andersyds daarmee besweer. Die beelde het my onwillekeurig laat dink aan die  Notre Dame-katedraal in Parys se drakekoppe waar duiwels  die duiwel moet verdryf.

'n Skrouende

‘n Skrouende

Die jangseung is onverfynde kuns, oordonderend en na aan die Koreaanse hart, al beskou moderne Koreaan dit meer as tradisie as iets anders. Tradisioneel tref jy die beelde aan die  rand van landerye of by die ingang van dorpies aan. Dis iets om te aanskou.  By die Internasionale Maskerfees in Andong, het ek gesien hoe tieners en jonger kinders hulle eie jangseung so  ywerig uit stompe met hamers en beitels vorm dat die splinters spat.

Wyk, bose geeste, wyk!

Wyk, bose geeste, wyk!

Maar dit was by Hahoe (Ha-Wê) waar ek my treffendste  ervaring gehad het.  Hierdie dorpie, ‘n handvol primitiewe huisies, sommige bloot pondokkies, word hoog opgegee in die Koreaanse geskiedenis.  Volgens oorlewering is die jin-jang-simbool wat in die agste eeu in Hahoe ontstaan het, gesuggereer deur die vorm van die rivier wat deur die streek kronkel.

Die eeu-oue simbool

Die eeu-oue simbool

Hier, langs Hahoe se grondpad is dosyne  jangseung-beelde lukraak  neergesmyt.  Ek het op ‘n dag alleen tussen die groteske beelde, met hulle skreeuende bekke, massiewe tande, bultende oë en verwronge gesigte gestaan. Elke beeld is anders,  elkeen grotesker as die vorige, hipnoties en skrikwekkend. My  belewenis van die beelde was iets besonders –  iets magies.

Die bruidsmasker

Die bruidsmasker

Tussen die groteske gesigte het twee ikone gedempter aangedoen. Hulle staan as die Hahoetal bekend. Die tal in die woord slaan op masker. Die Hahoetal straal seën en welwillendheid  eerder as verskrikking uit.  Die een is manlik, die jangban, die woord vir adel, en die vroulike is  die bruidsmasker.  Die manlike masker is amper ‘n metafoor vir Korea.

Die Jangban masker

Die Jangban masker

Met niemand in sig nie het ek vir die vale foto’s geneem.   ‘n Ma en  haar dogterjie het haastig verbygekom en dit het my opgeval dat die vrou die kind se belangstelling in die jangseung  smoor.

Hoekom?

Van die groteske figure se fallusse is oordrewe uitgebeeld.   Ek het dit interessant gevind dat die moderne Koreane  vrugbaarheid beperk en  die Chinese met hulle een-kind-per-gesin gevolg.  Maar selfs in die jaar wat ek in Korea deurgebring het,  was dié gesindheid aan die verander.  Mens sien steeds die falliese simbool in verskeie openbare plekke in Suid-Korea,  anders as in die Weste waar falliese simbole verdoesel en as ongewens beskou word.

Die jangseung is nie almal se smaak nie. Maar vir my is dit ‘n treffende openbaring van  vitaliteit en spontane skeppingskrag en ja, ‘n versinnebeelding van die Koreaanse kultuur se geestelikheid.

© Willem van der Walt

Augustus 2007

http://www.loertoer.wordpress.com

Beelde:  Willem

 

 

 

 

Advertisements

Tagged: , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: