Die Kruithuisie, Stellenbosch

Die Kruithuisie op die Braak, Stellenbosch, bly een van my gunsteling geboue in die land.  En die geskiedenis van hierdie gebou is innemend.

Die Kruithuisie, 19de eeu

Die Kruithuisie, 19de eeu

Die 17de-eeu is ‘n tydperk van ekonomiese skaakspel tussen Holland en Engeland, met driehoekhopies kanonkoeëls wat op dekke van hul skepe staan.  In 1664, besluit die Kapenaars om die eerste vesting te versterk en die hoekstene is in 1666 gelê.  Die versoek in 1686 deur die Burger Militêreraad van Stellenbosch om ‘n wapenhuis dáár te stig, is egter nie met dieselfde drif aanvaar nie, want die tender is eers in 1776 uitgereik.  Mens kon spekuleer of die Amerikaanse Verklaring van Onafhanklikheid iets daarmee te doen gehad het.  Seker met die vorige 90 jaar en die 9,000 gilders tenderberaming in gedagte, het die bouer Michael Rambusch, ‘n Duitser, gouer gespeel:  hy het die kruithuisie binne 182 dae in 1777 opgerig.  Interessant dat hulle die ligging van die gebou “uit die pad uit” geag het, maar tog “in sig” van die dorpie.  Die Braak self was toe as opleidingsterrein gebruik.

Die Kruithuisie is in 1940 tot nasionale denkwaardigheid verklaar.  Vandag stal hulle kunstige voorlaaiers in die gebou uit.

Voorlaaier in die Kruithuisie

Voorlaaier in die Kruithuisie

Eweveel is dit die ontwerp van die Kruithuisie wat my opval.  Die kloktoring, met die gebroke pediment wat tipies barok is, is ‘n kwart van die boogdak se lengte, in proporsie met die drie reliëfsuile  –  meer mooi as militêr.  En “huisie” is dit, eerder as die grootdak-bomskure van die Tweede Wêreldoorlog wat mens nou nog in Goodwood vanaf die N1 kan sien.

Barok kloktoring

Barok kloktoring

Wanneer ek by die oorblyfsels van fondamentstene van die Waterfront se Chavonne-vesting en die Amsterdam-vesting staan, is ek dankbaar dat Stellenbosch sy Kruithuisie behou het.

Die Kruithuisie vandag

Die Kruithuisie vandag

© Willem van der Walt

www.loertoer.wordpress.com

Juliemaand, 2013

Beelde

A.F. Trotter se tekening van die Kruithuisie – 19de eeu.

Willem se foto’s

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: