Vernieling of besieling: gedagtes oor erfenistoerisme

Ek het onlangs in ‘n BBC World-program op TV gesien hoe  die Ansar Al Dien, ‘n militante Islamitiese groep,  die graftombes van heiliges van die  Soefi-vertakking van Islam in Timboektoe, Mali, vernietig. Die Ansar Al Dien is bekend daarvoor dat hulle daarop uit is om Soefi-heiligdomme af te breek. Dit het my laat dink aan ander gevalle  van erfenisvernieling.

Destruction in Mali

Vernieling van Soefi-graftombes, Mali

Die verwoesting In 2001 deur die Taliban met plofstof van die geskiedkundige Boeddhiste-beelde van Bamijan, wat in die sesde eeu ná Christus geskep is.

Die Boeddhas van Bamijan

Die Boeddhas van Bamijan

Mao se Rooi Wagte wat gedurende die kulturele revolusie in 1966  onherstelbare skade aan Boeddhiste-tempels en kunswerke aanrig.

Protestante wat in die 17e eeu kuns van die mure van katedrale in Europa skrop.

Christene wat in die eerste millenium ná Christus  die eeue ou monumente van die farao’s in Egipte verniel.

Om net ‘n paar te noem. Een ding is seker: Die geskiedenis van godsdienstige en ideologiese onverdraagsaamheid met betrekking tot  erfenis is lank en tragies.  Die skade is onherstelbaar; die verlies volkome.

Suid-Afrikaners in die toeristebedryf het  dié  probleem onder die loep geneem en  beywer hulle om dit reg te stel.  Tot dusver blyk dit dat die positiewe demokratiese gees van 1994 – ‘n betekenisvolle politieke oorgang sonder konflik – ook besig is om in erfenissake neerslag te vind.

Maar hoe voel mense van kleur  oor die monumente van gister wat gedurende die apartheidjare deur ‘n outoritêre regering opgerig is? Is hierdie standbeelde, geboue, gedenkwaardighede en geskiedkundige plekke almal se erfenis? Self dink ek ja, maar hoe? Die saak is nie eenvoudig nie.

Groot Constantia

Groot Constantia

Beskou ons byvoorbeeld ‘n besoek aan Groot Constantia as ‘n eerbetoon aan Simon van der Stel of ‘n herinnering aan slawerny?  Vir mense van kleur waarskynlik laasgenoemde. Hoe ook al, die eienaars van Groot Constantia beeld aspekte van slawerny uit in ‘n  permanente uitstalling.

Dis beduidend, want die kwessie van erfenis word al hoe meer sensitief benader van regeringkant en diegene wie se voorgangers  deur die erfenis verteenwoordig word. Die beste voorbeeld hiervan is dalk die regering se subsidie vir die instandhouding van die Voortrekkermonument in Pretoria as deel van Vryheidspark. Dit plaas die kwessie van erfenis in ‘n breër perspektief en getuig daarvan dat dit oor die algemeen byval vind.

Dis ook beduidend dat township-toerisme aansienlik  toegeneem het.  Op dié manier word erkenning verleen aan plekke, geboue en gedenkwaardighede wat vir mense van kleur betekenis inhou. Die vraag is: In  hoe ‘n  mate kan die twee strome in die  Suid-Afrikaanse geskiedenis, wat meermale pyn en konflik opgelewer het, nou  aansluiting vind?

Kerkplein, Kaapstad

Kerkplein, Kaapstad

Wanneer ek op  Kerkplein in Kaapstad staan, sien ek die twee strome ineenvloei.  Die standbeeld van Onze Jan het tot nou toe die ruimte op die plein oorheers. Hy was  immers ‘n man wat ‘n groot rol in erkenning van Afrikaans as taal gespeel het.  Nou deel Onse Jan die plein met ‘n aantal marmerblokke met die name van slawe uit dele van Afrika, Indonesië en Madagaskar.  Dis byna asof hy midde-in staan, en een beeld met hulle vorm.

Oorkant Kerkplein is die Slawehuis met voortdurende uitstallings van die geskiedenis.  Elders in Kaapstad stel die Prestwich-museum ons bloot aan ‘n donker sy van die geskiedenis  –  die massagrafte van armlastiges en slawe wat in Groenpunt tydens die ontwikkelling van nuwe geboue opgediep is.

Geen twyfel hieroor nie: Kaapstad en die toeristebedryf het in die afgelope 15 jaar deeglik bewus geraak van ‘n geskiedenis wat met ongelykhede, onreg en wreedheid gepaardgegaan het. Sal verdraagsaamheid ten opsigte van die twee strome in ons geskiedenis seëvier?  Of sal daar ‘n tyd aanbreek wanneer ekstremiste met hul hamers en beitels monumente probeer afbreek? Ontwikkel ons ‘n bewustheid  wat die twee geskiedenisse filosofies bymekaar kan uitbring, een kan maak? Dis noodsaaklik ten einde monumente van die verlede te bewaar, ten spyte van die herinneringe aan wreedheid en pyn wat hulle oproep.

Valle de los Caidos, Spanje

Dis nie ‘n probleem wat tot ons land beperk is nie.   Daarvan getuig Valle de los Caidos naby Madrid in Spanje, ‘n monument wat deur die diktator Franco opgerig is.  Franco was byna veertig jaar ná die afgryslike burgeroorlog van die 1930’s, wat byna 47,000 lewens in die eerste weke geëis het, aan bewind.  Bandiete en selfs politieke gevangenes het gehelp om sy Valle de los Caidos tot  stand te bring. Talle Spanjaarde aanvaar dit steeds nie as die versoeningsbeeld wat Franco in gedagte gehad het nie.  Moet hulle die plek afbreek?  Nee.  Die Spaanse volk – én toeriste – kan die plek deur die lens van ‘n breër bewustheid bekyk.

Dalk is die ergste voorbeeld van ‘n erfenisterrein die uitwissingskamp van Auschwitz in Pole waar honderdeduisende mense stelselmatig vermoor is.  Vandag is dit ‘n monument wat deur talle toeriste besoek word. Waarom die plek met sy afgryslike geskiedenis bewaar moes word, is voor die  hand liggend: Ons mag  nooit vergeet waartoe ons in staat is nie. 

Auschwitz

Auschwitz

Terug na Suid-Afrika: Ek is nie seker hoekom nie,  maar die borsbeeld van dr. Hendrik Verwoerd, wat meermale die  argitek van apartheid genoem word, is van sy openbare staanplek in Bloemfontein verwyder.  Dalk was dit om  moontlike skending van die beeld te  verhoed.

Dr H. Verwoerd

Dr H. Verwoerd

Van beelde gepraat: Die afstammelinge van die Sanvolk voel sterk oor die  standbeeld van Jan van Riebeeck in Adderleystraat, Kaapstad. Hulle het daarop aangedring dat dit verwyder word omdat dit  ‘n simbool van wit kolonialisasie is.  Wit kolonialisasie was ‘n feit, maar dat dit voordele meegebring het, ly geen twyfel nie. En sou die San van die voordele wil afstand doen?

Verskille en debatte sal daar altyd wees. Ek vertrou nietemin dat die gees van 1994 ten opsigte van ons erfenis sal oorheers.  Ek sluit af met die voorbeeld van Vlakplaas, twintig kilometer van Pretoria af,  wat die hoofkwartiere van die teeninsurgensie-eenheid in die apartheidjare gehuisves het. Wat alles daar gebeur het om apartheid te rugsteun, is algemeen bekend.  En toe gebeur die verstommende toe  die Departement van Wetenskap en Tegnologie in  Augustus 2007 aankondig dat Vlakplaas ‘n sentrum vir genesing gaan word. ‘n Plek waar tradisionele medisyne en Westelike geneeskunde in wisselwerking kan tree. Vlakplaas verdien ooglopend  ‘n spesiale plek in ‘n  erfenistoeris se reisplan,  veral vanweë die kentering daar en  omdat dit geleë is op ‘n vasteland is  wat op elke denkbare vlak deur pyn geteister is.

Vlakplaas

Vlakplaas

© Willem van der Walt

4 Julie 2012

http://www.loertoer.wordpress.com

Beelde

Verwoesting van grafte in Mali – bron verloor

Bamijan Boeddhas – culturalpropertylaw.wordpress.com

Groot Constantia – helloyebo.com

Kerkplein  –  sapropertynews.com

Valle de los Caidos  –  wikimedia.com 

Auschwitz  –  flickriver.com

Dr Verwoerd  –  panoramio.com

Vlakplaas  –  haliokhan.org

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , ,

3 thoughts on “Vernieling of besieling: gedagtes oor erfenistoerisme

  1. Teresa Denton July 10, 2013 at 11:29 am Reply

    Ongelukkig het ons al baie van ons kosbare geboue of verniel of afgebreek. Dit sal n’ jammerte wees as ons veels te laat ons fout agterkom.

  2. Teresa Denton July 10, 2013 at 11:40 am Reply

    ongelukkig het ons al baie beboue of verniel of afgebreek. Ons kan net hoop dat ons wakker word voor dit te laat is.

  3. Twinned Citiesill van der Walt July 14, 2013 at 10:23 pm Reply

    Baie waar. Laat ons let.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: